Je hebt vast een blusdeken in de keukenla liggen, of het rode doosje hangt ergens aan de muur. Het voelt als een geruststelling: mocht er iets misgaan met de frituurpan, dan trek je het ding eruit en is het probleem opgelost. Onderzoek van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit zet daar flinke vraagtekens bij. Van de twaalf geteste blusdekens werkten er acht niet zoals je zou verwachten, en bij vier daarvan vatte het doek zelf vlam toen het over een brandende pan olie werd gelegd.
Dat is geen klein detail. Een vlam in de pan is een van de meest voorkomende oorzaken van keukenbranden in Nederland, en juist daar faalde het middel dat je waarschijnlijk als eerste zou pakken. De brandweer rukt jaarlijks duizenden keren uit voor een woningbrand die in de keuken begint, en frituurvet of hete olie is daarbij vaak de boosdoener. Je zou verwachten dat het standaard blusmiddel in elke keukenla precies daartegen is getest. Dat blijkt dus allesbehalve zeker.
De NVWA testte twaalf blusdekens, acht faalden
De NVWA verhitte pindaolie in een pan tot die vanzelf vlam vatte, en legde vervolgens elk van de twaalf blusdekens over de pan. Bij acht exemplaren ging er iets mis: bij vier blusdekens vloog het doek zelf in brand, bij andere bleef er plastic verpakkingsmateriaal aan het doek plakken wat ernstige brandwonden kan veroorzaken, en bij weer andere ontstond zoveel rook dat je in een kleine keuken amper meer ziet waar de deur zit.
Dat laatste is minstens zo gevaarlijk als de brand zelf, meldde de NOS destijds over het onderzoek. Veel slachtoffers bij keukenbranden raken niet gewond door het vuur zelf, maar door rookvergiftiging of paniek omdat ze de uitgang niet meer kunnen vinden.
Waarom een blusdeken misgaat bij een vet- of oliebrand
Een blusdeken werkt in theorie simpel: je legt hem over het vuur, de zuurstof verdwijnt, de vlam dooft. Bij een brandende prullenbak of een smeulende lap stof klopt dat ook. Bij hete olie of frituurvet ligt het anders. De olie kan honderden graden heet zijn, en een deken van onvoldoende kwaliteit houdt die hitte niet tegen. Het doek smelt, scheurt, of vat zelf vlam voordat de zuurstof weg is.
Daar komt bij dat veel goedkope blusdekens niet getest zijn volgens de Europese norm EN 1869, de norm die specifiek kijkt naar brandwerendheid bij vet- en oliebranden. Een blusdeken die prima werkt tegen een brandende prullenbak kan bij een pan hete olie compleet tekortschieten.
Dit doe je wel als de vlam in de pan slaat
De brandweer is hier duidelijk over: schuif het deksel op de pan, zet het gas of de inductieplaat uit, en laat de pan daarna met rust tot hij is afgekoeld. Verplaats de pan niet, want dan loop je het risico dat je brandende olie over jezelf of de vloer verspreidt. Gebruik ook nooit water, want water zet bij hete olie direct om in stoom en veroorzaakt een steekvlam die veel groter is dan het oorspronkelijke vuur.
Heb je geen passend deksel bij de hand, gebruik dan een bakplaat of iets anders groots en vlaks dat de pan volledig afdekt. Pas als de pan is afgekoeld, haal je het deksel er weer af. De brandweer raadt dit als enige veilige methode aan bij een vlam in de pan.
Een blusdeken is niet overal zinloos
Dat betekent niet dat je je blusdeken weg hoeft te gooien. Bij brandende kleding, een smeulende prullenbak of een klein textielbrandje werkt een goede blusdeken nog altijd uitstekend, en is hij vaak sneller inzetbaar dan een brandblusser. Let bij aanschaf wel op het keurmerk EN 1869 en kies een deken die expliciet geschikt is verklaard voor vet- en oliebranden als je hem in de keuken wilt ophangen. Een blusdeken van twee euro uit het laatste kassaschap is zelden die deken.
Wil je echt goed voorbereid zijn op een keukenbrand, dan is een vetblusser van brandklasse F het meest geschikte middel. Die is speciaal ontwikkeld voor vet- en oliebranden en koelt de hete olie terwijl hij de vlam dooft, in plaats van alleen de zuurstof weg te nemen. Een vetblusser kost al snel meer dan een blusdeken, maar hangt hem eenmaal op en je hoeft er in de praktijk nooit meer naar om te kijken, tot het moment dat je hem nodig hebt.
Wat je vanavond checkt in je eigen keuken
Pak die blusdeken eens uit de verpakking en kijk op het label of EN 1869 erop staat en of hij expliciet geschikt is verklaard voor vet- en oliebranden. Staat dat er niet op, bewaar hem dan voor textielbranden en overweeg een aparte vetblusser voor bij het fornuis.
Check in dezelfde beurt of je rookmelder op de juiste plek hangt, want bij rook en paniek in een kleine ruimte maakt een werkende melder het verschil tussen op tijd eruit en te laat.
En nu je toch bezig bent met de brandveiligheid van je huis: heb je eigenlijk al een CO-melder hangen nu het stookseizoen weer begint? Het is een kleine moeite die voorkomt dat je in het ergste geval vertrouwt op een stuk textiel dat precies dan faalt wanneer je het nodig hebt.