De cv-ketel gaat weer aan, de ramen blijven dicht en ergens in die combinatie schuilt een gevaar dat je niet ruikt, niet ziet en niet proeft. Koolmonoxide zorgt in Nederland jaarlijks voor bijna tweehonderd ziekenhuisopnames en enkele honderden behandelingen op de spoedeisende hulp, blijkt uit cijfers van het RIVM. Toch heeft maar een kwart van de Nederlandse huishoudens een koolmonoxidemelder hangen, meldt de Brandwonden Stichting. Terwijl we massaal wakker liggen van de stijgende inbraakcijfers, blijft dit onzichtbare gas grotendeels onder de radar.
De cv-ketel is vaker de boosdoener dan de oude geiser
Het hardnekkigste misverstand: koolmonoxidevergiftiging zou vooral iets zijn van gammele, oude geisers in studentenhuizen. In de praktijk is in ongeveer de helft van de gevallen juist een moderne cv-ketel de bron. Dat komt niet doordat nieuwe ketels slechter zijn, maar door de combinatie van factoren eromheen: een verstopte of beschadigde rookgasafvoer, een verkeerd afgestelde brander, of een woning die zo goed geïsoleerd is dat er simpelweg te weinig frisse lucht binnenkomt om de verbranding schoon te houden.
Sinds 2023 mag alleen nog een gecertificeerd bedrijf onderhoud plegen aan cv-ketels en geisers, juist om dit risico terug te dringen. Maar een onderhoudsbeurt eens per jaar of twee jaar dekt niet elk moment waarop iets misgaat. Een ventilatierooster die dichtgeschuimd is bij een verbouwing, een vogelnestje in het afvoerkanaal: het zijn kleine dingen met grote gevolgen.
Wat koolmonoxide met je lijf doet
Koolmonoxide hecht zich in je bloed veel makkelijker aan hemoglobine dan zuurstof doet, waardoor je lichaam geleidelijk verstikt zonder dat je het doorhebt. De eerste klachten, hoofdpijn, misselijkheid, duizeligheid en vermoeidheid, lijken sterk op een griepje of een avondje te veel gedronken. Precies daarom wordt een lichte vergiftiging vaak niet herkend. De Onderzoeksraad voor Veiligheid schat dat het werkelijke aantal slachtoffers drie tot vijf keer hoger ligt dan wat er geregistreerd staat, simpelweg omdat artsen en patiënten zelf de link niet leggen.
Bij een hogere concentratie gaat het razendsnel: verwardheid, bewusteloosheid en in het ergste geval overlijden, soms binnen een paar uur. En dat gebeurt vaak 's nachts, terwijl je slaapt en dus niet merkt dat er iets mis is.
Let op dit keurmerk bij aankoop
Een koolmonoxidemelder koop je niet zomaar bij de eerste de beste webshop. Controleer altijd of de norm NEN-EN 50291 op de verpakking staat, dat is dezelfde soort strengheid als waar je bij een slot op het SKG-keurmerk let. Een melder zonder deze norm kan te laat of helemaal niet alarmeren, en dat is precies het moment waarop het ertoe doet. Reken op een levensduur van vijf tot tien jaar, afhankelijk van het type sensor. Daarna moet het hele apparaat vervangen worden, niet alleen de batterij.
De brandweer raadt aan om per verdieping minstens één melder te plaatsen, en sowieso altijd eentje in de ruimte waar het verwarmingstoestel staat.
Waar je de melder wel en niet ophangt
Anders dan bij de juiste plek voor je rookmelder, is de hoogte bij een CO-melder minder cruciaal. Koolmonoxide mengt zich vrijwel gelijkmatig met de lucht in een ruimte, dus een plek op ademhoogte werkt net zo goed als aan het plafond. Belangrijker is de afstand tot de bron: hang de melder binnen een paar meter van je cv-ketel of geiser, en zet ook een tweede exemplaar in of vlakbij de slaapkamer, want juist 's nachts merk je niets van een langzaam oplopende concentratie.
Vermijd plekken direct achter gordijnen, in een hoek achter meubels of vlak naast een raam of ventilatierooster waar tocht de meting kan vertekenen. En test het apparaat elke paar maanden met de testknop, precies zoals je dat ook bij een rookmelder zou doen.
Wat je doet als de melder afgaat
Een alarm van je koolmonoxidemelder is geen storing die je even wegdrukt. Zet ramen en deuren wijd open, verlaat de woning en zet je verwarmingstoestel niet opnieuw aan voordat een monteur langs is geweest. Voel je jezelf duizelig, misselijk of heb je hoofdpijn, bel dan 112 en meld expliciet dat er mogelijk sprake is van koolmonoxide. Artsen herkennen een lichte vergiftiging niet altijd meteen, dus die ene zin kan het verschil maken tussen een bloedtest die wel of niet de juiste waarde meet.
Blijf ook niet "even snel kijken" wat er aan de hand is. Koolmonoxide is reukloos, dus je merkt niet wanneer de concentratie te hoog wordt om nog helder na te denken. Laat het onderzoek over aan de brandweer of een gecertificeerd installateur.
Dit is het moment om te checken
Het stookseizoen is net begonnen, en dat is precies de periode waarin de brandweer elk jaar extra waarschuwt voor koolmonoxide. Loop vanavond nog even langs je cv-ketel en ga voor jezelf na:
- Wanneer is de ketel voor het laatst onderhouden door een gecertificeerd bedrijf?
- Hangt er een CO-melder met NEN-EN 50291 keurmerk binnen een paar meter van het toestel?
- Staat er ook een melder in of vlakbij de slaapkamer?
- Werkt de testknop nog, en is de melder jonger dan tien jaar?
- Zijn de ventilatieroosters in huis vrij van verf, tape of meubels?
Het kost je een kwartier en een melder van een tientje of twintig. Dat is weinig, vergeleken met wat er op het spel staat wanneer je het niet doet.